ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: یەکێک لە هۆکارە هەرە گرنگەکانی ئەم شکستە دەبێ لە سیاسەتی دەرەوەی کۆشکی سپی و دەرئەنجامەکانی دەستدرێژیی ئەمریکا و زایۆنیستەکان بۆ سەر ئێراندا بگەڕێین؛ ڕووبەڕووبوونەوەیەک کە تێچوونەکانی سنوورەکانی ناوچەکەیان بەزاند، کاریگەری لەسەر بازاڕی وزە هەبوو و دواجار گەیشتە ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتیانی ئەمریکی.
ئێستا خاڵی گرنگ ئەوەیە کە دۆناڵد ترامپ خۆی دانی بە ڕۆڵی ئێراندا ناوە لە شکستی هەڵبژاردنی پارتەکەیدا.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت ژۆرناڵ، لە وەڵامی پرسیارێک سەبارەت بە کاریگەریی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران لەسەر ئەدای کۆمارییەکان لە هەڵبژاردنەکانی نێوان خولیدا، سەرۆکی ئەمریکا وتی: ئێران یەکێک بوو لە هۆکارەکان. هەروەها بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی بە فاکتەری زیانگەیاندن بە پێگەی سیاسی کۆمارییەکان زانی؛ بەڵام بەردەوام بوو لە بەرگریکردن لە بڕیارەکەی و وتی ئەگەر جارێکی تر لە هەمان دۆخدا بێتەوە هەمان بڕیار دووبارە دەکاتەوە. ترامپ هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە گرنگترین هۆکاری شکستی کۆمارییەکان بۆ ئەوە بووە کە ناوی ئەو لە دەنگدانەکەدا نەبووە.
ئەم لێدوانانە بەبێ گوێدانە هەوڵەکانی ترامپ بۆ کەمکردنەوەی بەرپرسیارێتییەکەی، دانپێدانانێکی بەرچاوە سەبارەت بە دەرئەنجامەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەکەی.
ئێستا سەرۆکی ئەمریکا دان بەوەدا دەنێت کە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران ڕۆڵی هەبووە لە لاوازکردنی پێگەی هەڵبژاردنیی پارتی کۆمارییەکان؛ پرسێک کە نیشان دەدات دەرئەنجامەکانی بڕیارە ستراتیژییەکانی واشنتۆن تەنیا لە بواری پێشهاتە ناوچەییەکاندا ناتوانرێت هەڵسەنگێندرێت.
تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەکە دەگەڕێتەوە بۆ ئەمریکا
یەکێک لە گرینگترین دەرئەنجامەکانی ئەو دەستدرێژییە بۆ سەر ئێران، کاریگەرییەکانی لەسەر بازاڕی وزەی جیهانی و بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی لە ئەمریکایە. پچڕانی ڕێگاکانی گواستنەوەی وزە بە تایبەت لە گەرووی هورمز و زیادبوونی نادڵنیایی لە بازاڕی نەوتدا، تێچووی ئابووری زیاد کرد و فشارێکی نوێی خستە سەر ماڵە ئەمریکییەکان.
ئەمەش بۆ ئیدارەی ترامپ دوو هێندە گرنگ بوو؛ پێش ئەوەی بگەڕێتەوە کۆشکی سپی، پشتگیری بەشێکی بەرچاوی دەنگدەرانی بەدەستهێنابوو بە بەڵێنەکانی کەمکردنەوەی هەڵاوسان و تێچووی ژیانی خەڵک.
ئامارەکان ڕادەی ئەم فشارە نیشان دەدەن. نرخی بەنزینی ئاسایی لە ئەمەریکا بۆ هەر گاڵۆنێک چوار دۆلاری تێپەڕاند، کە نزیکەی دۆلارێک زیاترە لە هەمان ماوەی ساڵی ڕابردوو. هەروەها لەکاتی قەیرانەکەدا لە هەندێ کاتدا نرخی بەرمیلێک نەوت بۆ 112 دۆلار بەرزبووەوە.
ئەم ژمارانە تەنیا نیشاندەری بازاڕی جیهانی نین بۆ هاووڵاتی ئەمریکی؛ بەرزبوونەوەی تێچووی سووتەمەنی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر گەشت و گواستنەوەی کاڵا و نرخی زۆرێک لە خزمەتگوزاری و بەرهەمەکان هەیە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە، بەرەوڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران وردە وردە لە پرسێکی سیاسەتی دەرەکییەوە گۆڕا بۆ پرسێکی ئابووری و بژێوی لە ناو ئەمریکادا. هاووڵاتیان کە ڕووبەڕووی بەرزبوونەوەی تێچووی ڕۆژانە بوونەوە، هەستیان بە کاریگەریی بڕیارەکانی حکومەت لە ژیانیاندا دەکرد؛ و ئەمەش لە دۆخێکدا بوو کە پێشتر ترامپ بەڵێنی کەمکردنەوەی تێچووی ژیانی دابوو.
دەنگدەران و پڕۆژە یاسای سیاسەتی دەرەوە
هەروەها ڕاپرسییەکانی دەرچوون لە هەڵبژاردنەکان نیشان دەدەن کە پرسی تێچووی ژیان چەندە گرنگ بووە لە بڕیاری دەنگدەراندا. بەپێی ئەنجامی ڕاپرسییەکی دەرچوون، نزیکەی لەسەدا ٩٠ی دەنگدەران تێچووی ژیانیان بە هۆکارێکی گرنگ یان زۆر گرنگ لە هەڵبژاردنی خۆیاندا زانیوە.
هەروەها نزیکەی دوو لەسەر سێی بەشداربووان، ترامپیان وەک بەرپرس لە گرانبوونی نرخی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان دەستنیشان کردووە. هەر لەو ڕاپرسییەدا 62% ناڕەزایی خۆیان لە ئەدای سەرۆکی ئەمریکا دەربڕی.
ئەم ئامارانە دەریدەخەن کە ناڕازیبوونی ئابووری تەنیا پرسێکی پەراوێزیی نەبووە لە هەڵبژاردنەکاندا، بەڵکوو بووەتە یەکێک لە پێوەرە گرنگەکانی هەڵسەنگاندنی حکومەت.
جێگای سەرنجە کە بەشێکی بەرچاوی دەنگدەران سیاسەتەکانی ئیدارەی ترامپ لەوان ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران و باجی بازرگانی بە کاریگەر زانی لە خراپترکردنی دۆخی ئابووری خۆیان.
لە ژینگەیەکی وادا دیموکراتەکان توانیان بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی و تێچووی ژیان بە سیاسەتەکانی حکومەتەوە ببەستنەوە.
بە واتایەکی تر، ڕووبەڕووبوونەوەی دەرەکی ئیدارەی ترامپیان لە کەیسێکی ئاڵۆزی نێودەوڵەتییەوە گۆڕی بۆ پرسێکی بەرجەستە بۆ دەنگدەران: بۆچی هاووڵاتیانی ئەمریکی پارە بدەن بۆ بڕیارێک کە حکومەت پاساوی ئەمنی و ستراتیژی بۆ دابین بکات؟
بۆشایی نێوان بەڵێن و ئەنجامدان
ترامپ بەرگری لە دروستی بڕیارەکەی دەکات لەکاتێکدا ئەنجامی هەڵبژاردنەکان دەریانخستووە کە بەشێک لە تێچووی ئەم بڕیارە بۆ پارتی کۆمارییەکان سڕدراوەتەوە.
هەوڵدەدات شکستەکە لە ڕیکۆردەکەی جیابکاتەوە بە جەختکردنەوە لەوەی کە بە شێوەیەکی شەخسیی خۆی بۆ پۆستەکەی کاندید نەکردووە؛ بەڵام هەڵبژاردنی نێوان خولیی ئەمریکا بەزۆری دەبێتە دەرفەتێک بۆ هەڵسەنگاندنی ئەدای سەرۆک و حکومەتی ئێستا.
لە لایەکی دیکەوە، دژایەتی نێوان بەڵێنەکانی ترامپ لە هەڵمەتی هەڵبژاردنەکان و ئەدای ئیدارەکەیدا ڕۆڵی هەبوو لەم شکستەدا. ئەو بە ڕەخنەگرتن لە دەستێوەردانە دەرەکییەکانی ئیدارەکانی پێشوو و بەڵێنی ئەوەی کە سەرنجی لەسەر پرسە ناوخۆییەکان بێت، توانیبووی بەشێک لە کۆمەڵگەی ئەمریکی بەدەستبهێنێت. بەڵام چوونە ناو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی تێچووی زۆر لەگەڵ ئێران تەحەدای ئەم وێنەیەی کرد. کاتێک ئیدارەیەک بە دروشمی کەمکردنەوەی تێچووی ژیان دێتە سەر دەسەڵات، بەرزبوونەوەی نرخی وزە لە دوای قەیرانی دەرەکی دەتوانێت بە توندی متمانەی بەڵێنە ئابوورییەکانی بخاتە ژێر کاریگەرییەوە.
بێگومان هەموو هۆکارەکانی پشت شکستی کۆمارییەکان ناتوانرێت لە پرسی ئێراندا کورت بکرێتەوە. هەروەها باجی بازرگانی، هەڵاوسان، پێگەی کاندیدەکانی کۆمارییەکان و ناڕازیبوون لە ئەدای گشتی ئیدارەکە ڕۆڵیان لە ئەنجامی هەڵبژاردنەکاندا هەبوو. بەڵام دانپێدانانی ڕاشکاوانە لەلایەن ترامپەوە بە ڕۆڵی ئێران و جەختکردنەوە لەسەر کاریگەرییەکانی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، ئەوە دەردەخات کە ئەم پرسە بووەتە یەکێک لە خاڵە لاوازەکانی ئیدارەکەی لە کێبڕکێی هەڵبژاردنەکاندا.
پەیامێک لە دەرەوەی واشنتۆن
هەروەها کاردانەوەی ئەندی بێرنهام سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا بەرامبەر بە ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا لە گۆشەیەکی دیکەوە جێگەی سەرنجە. ناوبراو ئەم دەرەنجامانەی وەک دەرفەتێک بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زانی کە سەرنجیان لەسەر کۆتاییهێنان بە ململانێ لەگەڵ ئێران و کەمکردنەوەی تێچووی ژیان و کەمکردنەوەی تێچووی بژێوی ژیان، جەختی لەوە کردەوە کە پەیامی دەنگدەرانی ئەمریکی بەم ئاراستەیەدایە.
ئەم هەڵوێسته دەردەکەوێت که ئاکامەکانی ڕووبه ڕووبوونەوه لەگەڵ ئێران تەنیا له پەیوەندییەکانی تاران و واشنتۆن سنووردار نییه ، بەڵکو بۆته پرسێکی نێودەوڵەتی. هەروەها بەرزبوونەوەی تێچووی وزە و نادڵنیایی ئابووری و نیگەرانییەکان لە بەردەوامیی قەیرانەکان هانی حکومەتەکانی دیکە دەدەن بۆ بەدواداچوونی چارەسەری سیاسی و کەمکردنەوەی گرژییەکان.
لەم ڕوانگەیەوە پێویستە هەڵبژاردنی نێوان خولی ئەمریکا لە دەرەوەی گۆڕینی کورسییەکانی کۆنگرێس شی بکرێتەوە.
ئەم هەڵبژاردنانە دەریانخست کە سیاسەتی دەرەکی تێچووی زۆر دەتوانێت ببێتە یەکێک لەو هۆکارانەی کە حکومەت لە ناوخۆدا لاواز دەکات. ڕەنگە ترامپ هەر پێداگری لەسەر دروستی بڕیارەکەی لەسەر ئێران بکات، بەڵام ناتوانێ دەرئەنجامە سیاسی و ئابوورییەکانی پشتگوێ بخات؛ بە تایبەت کە خۆی دان بە ڕۆڵی ئێراندا ناوە لە شکستی هەڵبژاردنی پارتەکەیدا.
ئەوەی لە هەڵبژاردنەکانی ئەم دواییەی ئەمریکادا ڕوون بووەوە، گەڕانەوەی تێچووی سیاسەتی دەرەوە بوو بۆ ئەو وڵاتە؛ تێچوونێک کە سەرەتا لە بازاڕی وزە و بژێوی هاووڵاتیاندا دەرکەوت و دواتر لە گۆڕەپانی کێبڕکێی سیاسیدا خۆی نیشان دا. بەم شێوەیە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران نەک هەر بووەتە یەکێک لە ئاستەنگە گەورەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ترامپ، بەڵکوو کاریگەرییەکانی بووەتە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی لاوازکردنی پێگەی کۆمارییەکان لەناو ئەمریکادا.
Your Comment